تاثیر پلاسمافرزیس بر درمان انسفالیت خود ایمنی
نویسنده: دکتر سعید شاه بیگی متخصص نورولوژی فلوشیپ ام اس و انسفالیت های التهابی
مقدمه
پلاسمافرزیس (Plasmapheresis) یک روش درمانی است که در آن پلاسما (بخش مایع خون) از خون بیمار جدا میشود و سپس بخشهای غیرطبیعی آن مانند آنتیبادیهای مضر که سیستم ایمنی به اشتباه تولید کرده است، حذف میگردند. این روش به عنوان یکی از درمانهای مؤثر برای بیماریهای خود ایمنی، از جمله انسفالیت خود ایمنی، استفاده میشود.
پلاسمافرزیس و انسفالیت خود ایمنی:
در بیماریهای خود ایمنی، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافتهای خود بدن حمله میکند. در انسفالیت خود ایمنی، این حملات معمولاً شامل مغز میشود و باعث التهاب شدید میگردد. پلاسمافرزیس با حذف آنتیبادیهای مضر و دیگر مولکولهای التهابی از خون، میتواند به کاهش التهاب در مغز و بهبود علائم کمک کند.
چگونگی عملکرد پلاسمافرزیس در انسفالیت خود ایمنی:
پلاسمافرزیس برای درمان انسفالیت خود ایمنی معمولاً به عنوان یک درمان دومین خط یا درمان کمکی به کار میرود. در این روش، پس از تشخیص انسفالیت خود ایمنی و در صورتی که بیمار به درمانهای اولیه مانند استروئیدها (کورتیکواستروئیدها) یا ایمنوگلوبولین داخل وریدی (IVIG) پاسخ کافی ندهد، پلاسمافرزیس انجام میشود.
مراحل پلاسمافرزیس:
۱. آغاز فرآیند:
بیمار به یک دستگاه پلاسمافرزیس وصل میشود که خون از طریق یک لوله به این دستگاه وارد میشود.
۲. جدا کردن پلاسمای خون:
در دستگاه، خون به دو قسمت تقسیم میشود: گلبولهای قرمز و سفید (که سلولهای خون هستند) و پلاسما (که مایع زرد رنگ خون است و حاوی آنتیبادیها و پروتئینهای مختلف است).
۳. حذف آنتیبادیها و مواد مضر:
پلاسما به طور جداگانه از خون استخراج شده و سپس با استفاده از فیلترهایی، آنتیبادیهای مضر و دیگر مواد التهابی که در ایجاد بیماری دخیل هستند، حذف میشود.
۴. بازگشت خون تصفیهشده:
پس از این که پلاسما از خون جدا شد، بخشهای سلولی خون (گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و پلاکتها) دوباره به بدن باز میگردند.
۵. تزریق پلاسما جایگزین یا محلولهای دیگر:
پس از حذف پلاسما، معمولاً پلاسما جایگزین (پلاسما از اهدای خون) یا محلولهای پروتئینی دیگر برای جایگزینی حجم مایع از دست رفته استفاده میشود.
موارد استفاده پلاسمافرزیس در انسفالیت خود ایمنی:
پلاسمافرزیس بهویژه در مواردی که انسفالیت خود ایمنی ناشی از آنتیبادیها (مانند آنتیبادیهای ضد گیرنده NMDA یا آنتیبادیهای VGKC) است، مفید است. در این بیماران، سیستم ایمنی به طور اشتباهی به گیرندههای خاص در مغز حمله میکند و این باعث ایجاد التهاب و آسیبهای عصبی میشود.
مواردی که پلاسمافرزیس مؤثر است:
۱. انسفالیت خود ایمنی شدید یا پیشرفته:
زمانی که علائم بیمار شدید هستند یا سریعاً در حال پیشرفت هستند و نیاز به درمان فوری دارند.
۲. در صورت عدم پاسخ به درمانهای اولیه:
اگر بیمار به درمانهایی مانند استروئیدها یا ایمنوگلوبولین (IVIG) پاسخ ندهد، پلاسمافرزیس ممکن است به عنوان یک گزینه مؤثرتر برای کاهش التهاب و تسکین علائم استفاده شود.
۳. درمان در مراحل حاد بیماری:
پلاسمافرزیس معمولاً در مراحل حاد بیماری به کار میرود و به کاهش علائم سریع کمک میکند.
نحوه استفاده از پلاسمافرزیس در درمان انسفالیت خود ایمنی:
• دوز و تعداد جلسات: معمولاً پلاسمافرزیس در ۵-۷ جلسه انجام میشود، هر جلسه ممکن است ۲-۳ ساعت طول بکشد.
• تعداد دفعات: این درمان ممکن است هر روز یا چند روز یکبار تکرار شود، بسته به وضعیت بیمار.
• درمان همزمان با دیگر روشها: پلاسمافرزیس اغلب بهعنوان درمان کمکی در کنار استروئیدها و ایمنوگلوبولین (IVIG) استفاده میشود. در برخی موارد ممکن است از داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی نیز برای جلوگیری از عود بیماری استفاده گردد.
مزایای پلاسمافرزیس در انسفالیت خود ایمنی:
۱. کاهش التهاب سریع:
حذف آنتیبادیهای مضر به کاهش التهاب مغزی کمک میکند و میتواند علائم بیماری را سریعتر بهبود دهد.
۲. افزایش اثربخشی درمانهای دیگر:
در بیمارانی که به درمانهای اولیه مانند استروئیدها و IVIG پاسخ نمیدهند، پلاسمافرزیس میتواند اثربخشی این درمانها را افزایش دهد.
۳. کاهش خطر آسیب مغزی دائمی:
درمان سریع میتواند از پیشرفت بیماری و آسیبهای مغزی دائمی جلوگیری کند.
عوارض جانبی پلاسمافرزیس:
اگرچه پلاسمافرزیس یک روش درمانی مؤثر است، اما ممکن است همراه با برخی عوارض جانبی باشد:
۱. عوارض مربوط به دسترسی وریدی:
از آنجا که برای انجام پلاسمافرزیس نیاز به ایجاد دسترسی وریدی است، ممکن است بیمار با مشکلاتی مانند عفونتهای محل ورود یا اختلالات در گردش خون مواجه شود.
۲. اختلالات الکترولیتی و مایعات:
حذف پلاسما میتواند منجر به اختلالات در تعادل الکترولیتها و حجم مایعات بدن شود.
۳. آسیب به سیستم ایمنی:
پلاسمافرزیس ممکن است در برخی افراد موجب تضعیف موقت سیستم ایمنی و حساسیت بیشتر به عفونتها شود.
۴. خستگی و درد:
برخی بیماران ممکن است پس از درمان احساس خستگی، ضعف یا درد در ناحیه دسترسی وریدی داشته باشند.
۵. حساسیت به مواد جایگزین:
در موارد نادر، بدن ممکن است به مواد جایگزین (پلاسما از اهدای خون یا محلولهای پروتئینی) واکنش نشان دهد.
نتیجهگیری:
پلاسمافرزیس یک درمان مؤثر و پرکاربرد در مدیریت انسفالیت خود ایمنی است، بهویژه در موارد شدید یا زمانی که درمانهای اولیه جواب نمیدهند. این روش با حذف آنتیبادیهای مضر از خون و کاهش التهاب مغزی، میتواند به بهبود سریعتر علائم و جلوگیری از آسیبهای بیشتر کمک کند. با این حال، باید توجه داشت که پلاسمافرزیس یک روش تخصصی است و ممکن است همراه با برخی عوارض باشد، بنابراین باید تحت نظارت پزشک متخصص انجام شود.

